THẾ NÀO LÀ GIAO DỊCH CHỨNG KHOÁN PHÁI SINH? - Blue Bull Capital

  • TẦM NHÌN CỦA CHÚNG TÔI

    Chúng tôi đã và đang đi theo cách tiếp cận lấy khách hàng làm trọng tâm, nhu cầu của khách hàng chính là trung tâm các hoạt động của chúng tôi. Mục tiêu của chúng tôi là giữ vững vị trí trong nhóm các nhà môi giới trực tuyến tốt nhất đồng thời tiếp tục xây dựng hình ảnh là một nhà môi giới đáng tin cậy nhất.

THẾ NÀO LÀ GIAO DỊCH CHỨNG KHOÁN PHÁI SINH?

Tháng Mười 19 , 2018

Chứng khoán phái sinh là gì?

Chứng khoán phái sinh là các công cụ tài chính mà giá trị của chúng phụ thuộc vào giá của một tài sản cơ sở. Vậy tài sản cơ sở là gì? Có hai loại tài sản được lựa chọn làm tài sản cơ sở cho hợp đồng tương lai tại Việt Nam là chỉ số cổ phiếu niêm yết và
trái phiếu chính phủ

Chứng khoán phái sinh quy định quyền lợi và/hoặc nghĩa vụ của các bên tham gia hợp đồng đối với việc thanh toán và/hoặc chuyển giao tài sản cơ sở với một mức giá được thỏa thuận trước vào một thời điểm nhất định trong tương lai.

Loại chứng khoán phái sinh nào sẽ được triển khai trên thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam?

chung-khoan-phai-sinh-2

Chứng khoán phái sinh bao gồm 4 loại chính:

Hợp đồng kỳ hạn: là sự thỏa thuận giữa người bán và người mua một loại tài sản ở một thời điểm nhất định trong tương lai với mức giá được xác định lúc thỏa thuận hợp đồng.

Hợp đồng tương lai: là hợp đồng kỳ hạn được chuẩn hóa, niêm yết và giao dịch trên Sở giao dịch chứng khoán.

Hợp đồng quyền chọn: bao gồm hợp đồng quyền chọn mua và hợp đồng quyền chọn bán. Hợp đồng quyền chọn là hợp đồng cho phép người nắm giữ được mua hoặc được bán một tài sản nhất định với mức giá và thời gian nhất định.

Hợp đồng hoán đổi: là hợp đồng thỏa thuận giữa bên bán và bên mua về việc hoán đổi các dòng tiền từ công cụ tài chính trong tương lai. Mục tiêu của loại hợp đồng này là cung cấp khối lượng phương tiện cần thiết cho nền tài chính quốc tế.

Giao dịch Hợp đồng tương lai có gì khác biệt so với giao dịch cổ phiếu?

Giao dịch Hợp đồng đồng tương lai diễn ra tương tự so với giao dịch cổ phiếu về phương thức giao dịch là khớp lệnh và thỏa thuận.

– Hợp đồng tương lai sẽ có bảng giá riêng biệt, nhà đầu tư dựa trên kỳ vọng của mình vào xu hướng của chỉ số có thể đặt lệnh và khớp lệnh để tham gia vào Hợp đồng tương lai. Phí đối với hợp đồng tương lai được thu cố định trên mỗi hợp đồng. Trong loại hợp đồng này nhà đầu tư cần lưu ý thời gian sở hữu hợp đồng chỉ đến ngày đáo hạn còn về số lượng thì không giới hạn.

– Đối với giao dịch cổ phiếu thì nhà đầu tư phải có đủ 100% tiền và cổ phiếu trong tài khoản trước khi giao dịch. Nhà đầu tư có thể vay ký quỹ để mua cổ phiếu. Giao dịch cổ phiếu không giới hạn thời gian sở hữu còn về số lượng thì tùy theo quy mô lớn như thế nào.

Ký quỹ là gì và ký quỹ hoạt động như thế nào?

Ký quỹ là một trong những điểm khác biệt của giao dịch chứng khoán phái sinh so với giao dịch cổ phiếu. Ký quỹ trong giao dịch chứng khoán phái sinh đóng vai trò như một khoản đặt cọc để đảm bảo việc thực hiện nghĩa vụ của hai bên khi tham gia hợp đồng.

Tỉ lệ ký quỹ ban đầu do trung tâm lưu ký quy định sẽ nêu rõ nhà đầu tư phải ký quỹ bao nhiêu phần trăm giá trị hợp đồng trước khi tham gia giao dịch chứng khoán phái sinh.

Nhà đầu tư không có đủ số tiền ký quỹ như yêu cầu có thể bị gọi ký quỹ, và phải nộp đầy đủ ký quỹ để có thể tiếp tục nắm giữ vị thế đối với Hợp đồng tương lai.

Quy mô hợp đồng được tính toán như thế nào?

Giống như giá của mỗi cổ phiếu, quy mô của mỗi hợp đồng phái sinh sẽ cho biết giá trị đầu tư mà nhà đầu tư đang tham gia là bao nhiêu. Quy mô hợp đồng sẽ được tính theo công thức:
Quy mô hợp đồng = giá Hợp đồng tương lai * hệ số nhân

Nhà đầu tư cần chú ý gì khi tham gia giao dịch chứng khoán phái sinh tại VNDIRECT?

Khi giao dịch chứng khoán phái sinh, sau khi đã nắm giữ vị thế, nhà đầu tư cần theo dõi hai loại tỷ lệ: Tỷ lệ sử dụng tài sản ký quỹ và tỷ lệ tài khoản phái sinh.
Tỷ lệ sử dụng tài sản ký quỹ = Giá trị ký quỹ yêu cầu/Giá trị tài sản ký quỹ hợp lệ
Tỷ lệ sử dụng tài khoản phái sinh = Giá trị ký quỹ yêu cầu/Giá trị tài sản ròng hợp lệ
Giá trị ký quỹ yêu cầu = IM + VM + DM.

chung-khoan-phai-sinh-4

Trong đó:
IM: Ký quỹ ban đầu theo quy định của Trung tâm lưu ký.
VM: Giá trị lỗ ròng phát sinh trong phiên (nếu có).
DM: Ký quỹ chuyển giao, dùng thay cho IM đối với các hợp đồng phái sinh chuyển giao vật chất đến ngày đáo hạn.
Giá trị tài sản ký quỹ hợp lệ: Số tài sản ký quỹ hợp lệ đã nộp lên Trung tâm lưu ký.
Giá trị tài sản ròng hợp lệ: Số tài sản ký quỹ hợp lệ đã nộp lên Trung tâm lưu ký + tiền tại VNDIRECT – nợ tại VNDIRECT

VNDIRECT sẽ quy định các mức an toàn, cảnh báo và xử lý đối với từng tỷ lệ này:
– Mức an toàn: Nhà đầu tư sẽ được giao dịch chứng khoán phái sinh tối đa cho tới khi tỷ lệ đạt mức an toàn này.
– Mức cảnh báo: Khi vượt quá mức này, VNDIRECT sẽ gọi bổ sung ký quỹ và nhà đầu tư phải nộp thêm ký quỹ hoặc đóng bớt vị thế để tỷ lệ về thấp hơn hoặc bằng mức an toàn.
– Mức xử lý: Tài khoản của nhà đầu tư sẽ bị xử lý đóng vị thế nếu vượt quá mức này.

Vốn 500$ là chơi được

Trước mắt, đối với các sản phẩm phái sinh dựa trên chứng khoán, Việt Nam sẽ triển khai hai sản phẩm chứng khoán phái sinh là hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ và hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu.

Với sự đổi mới thiết kế sản phẩm phái sinh hiện tại, nhà đầu tư chỉ cần có khoảng 10 đồng là có thể tham gia đầu tư vào sản phẩm này. Ví dụ, với giá trị của hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu tối thiểu là 70 triệu đồng/hợp đồng, mức đặt cọc 10% như quy định, nhà đầu tư chỉ cần có 7 triệu đồng đã được tham gia giao dịch. Nhưng thực chất đây chỉ mới là số tiền tối thiểu mà nhà đầu tư có thể tham gia giao dịch. Để giảm thiểu rủi ro, công ty chứng khoán sẽ yêu cầu đặt cọc khoảng 8-9 triệu đồng.
Với sản phẩm hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ, dự báo của các công ty chứng khoán cho thấy sẽ chủ yếu thu hút nhà đầu tư tổ chức tham gia cho mục đích phòng ngừa rủi ro lãi suất trên thị trường.

Tuy nhiên, với sản phẩm hợp đồng tương lai chỉ số, kinh nghiệm ở nhiều thị trường như Hàn Quốc, Thái Lan, Hồng Kông… cho thấy sẽ thu hút nhà đầu tư cá nhân tham gia. Do lợi thế hiệu ứng đòn bẩy từ 7 – 10 lần, khách hàng chỉ cần một lượng vốn đầu tư nhỏ ban đầu để giao dịch (khoảng 10 – 15% giá trị giao dịch).

Sản phẩm phái sinh cho phép nhà đầu tư bán hợp đồng tương lai trước và sau đó mua lại để đóng vị thế và chốt lãi/lỗ.

Đối với hợp đồng tương lai, nhà đầu tư có thể mua/bán mà không cần có tài sản cơ sở tương ứng. Do đó, trên thị trường số lượng hợp đồng tương lai kỳ vọng giá lên (người mua) phải bằng số lượng hợp đồng tương lai kỳ vọng giá xuống (người bán).

Để khắc phục tình trạng thanh khoản bị “đóng băng”, tình trạng hàng bán không ai mua dẫn đến sự thua lỗ nhà đầu tư. Quy chế tham gia thị trường chứng khoán phái sinh ban hành mới đây đã hướng dẫn chi tiết các công ty chứng khoán thủ tục để đăng ký trở thành thành viên tạo lập thị trường. Dù là vậy, nhưng trong hoàn cảnh hiện tại thì chơ chế này không khả thi.

Lý do là bởi để cơ chế tạo lập thị trường vận hành được, công ty chứng khoán phải đặt lệnh mua khi thị trường không ai mua để tạo thanh khoản cho thị trường. Tham gia “cuộc chơi” này là rủi ro lớn với công ty chứng khoán, vì ôm hàng vào, nhưng không biết khi nào bán được, dẫn đến rủi ro lỗ lớn, trong khi hiện chưa có những cơ chế khuyến khích họ.

Nếu có cơ chế khuyến khích như TTCK một số nước đang áp dụng là sở giao dịch chứng khoán chia một phần đáng kể phí giao dịch cho công ty chứng khoán tham gia tạo lập thị trường, khả năng CTCK cũng sẽ nhiệt tâm giúp TTCK phái sinh sôi động.
Tìm hiểu từ các CTCK cho thấy, để tham gia giao dịch trên thị trường chứng khoán phái sinh, nhà đầu tư cần trải qua 3 bước.

Bước 1: Nhà đầu tư đến CTCK mở tài khoản. Tài khoản này cần được nhà đầu tư mở trước ít nhất 1 ngày làm việc để họ có thể đặt lệnh giao dịch phái sinh. Đối với khách hàng chưa có tài khoản chứng khoán cơ sở tại CTCK, thì công ty này bắt buộc phải mở tài khoản chứng khoán cơ sở trước cho nhà đầu tư trước khi mở tài khoản phái sinh theo quy định.
Bước 2: Nhà đầu tư nộp ký quỹ trước khi đặt lệnh. Khi nộp ký quỹ bằng tiền, nhà đầu tư tiến hành nộp tiền vào tài khoản phái sinh tại CTCK và đảm bảo tiền ký quỹ phải có tại Trung tâm Lưu ký chứng khoán (VSD), đồng thời không vi phạm các ngưỡng cảnh báo khi đặt lệnh giao dịch. Tài sản ký quỹ của nhà đầu tư phải tuân thủ tỷ lệ tài sản ký quỹ bằng tiền do VSD quy định (tỷ lệ tiền và chứng khoán ký quỹ đang được VSD quy định là 80:20). Chứng khoán ký quỹ phải thuộc danh mục do VSD quy định. Khách hàng có thể rút tài sản ký quỹ tại CTCK/VSD nếu giá trị tài sản ký quỹ lớn hơn giá trị ký quỹ yêu cầu.

Bước 3: Thực hiện giao dịch và thanh toán bù trừ. Lệnh giao dịch của nhà đầu tư phải đáp ứng một số điều kiện quy định: biên độ, giới hạn lệnh, giới hạn lệnh tích lũy, giới hạn vị thế, khả năng giao dịch còn lại của tài khoản.
Nhà đầu tư muốn đóng vị thế sẽ thực hiện giao dịch ngược lại trên cùng loại hợp đồng tương lai.
Cuối ngày, toàn bộ lãi/lỗ đối với các vị thế đã đóng và lãi/lỗ đối với các vị thế mở đều được ghi nhận và thanh toán cho khách hàng. Đây là điểm khác biệt đối với thị trường cơ sở khi khách hàng được thanh toán lãi/lỗ hàng ngày.

chung-khoan-phai-sinh-3

Thông tin được cập nhập bởi những nhà đầu tư có nhiều kinh nghiệm của Công Ty Blue Bull Capital.

Xem thêm :